درآمدي بر عامل تاثيرگذاروب

چکيده:
مطالعات پيوندي که برپايه ماهيت تورينه‌ايي شبکه جهاني وب و نظام فراپيوندهاي برقرارشده ميان فرامتن‌ها شکل گرفته‌است، مي کوشد تا با بهره‌گيري ازروشهاي متداول مطالعات‌تحليل استنادي اما با رويکردي جديد و با شمارش پيوندهاي برقرار شده ميان صفحات وبي  به مطالعه ميزان تاثير و قابليت ديده شدن اين نوع از منابع اطلاعاتي  بپردازد.دراين ميان معيار عامل تاثيرگذاروب که براساس شباهت ميان فراپيوندها و استنادها شکل گرفته و اقتباس و ويرايشي وبي از عامل تا ثيرگذارمجله بوده و با هدف اندازه گيري ميانگين فراپيوندهاي وبي، براي بررسي ميزان نفوذ و تاثير منابع وبي توسعه پيدا کرده‌است به عنوان معياري براي بالابردن ميزان دقت نتايج بدست آمده از مطالعات پيو ندي و شمارش پيوندها به کارگرفته مي شود. ازاين رو دراين مقاله سعي مي شود تا با بررسي ابعاد و جنبه هاي مختلف معيار عامل تاثير گذاروب ماهيت،کارکردها ،روش شناسي و مشکلات آن شناخته شود.
کليدواژه‌ها:تحليل استنادي، استنادات، اينترنت، فراپيوند، فرامتن، عامل تاثيرگذار مجله، عامل تاثير گذاروب، پيوند خارجي، پيوند وارد شونده، پيوند داخلي، پيوند کلي، موتور آلتاويستا، گره، پيوند، صفحه وبي، وب سنجي.

مقدمه
درعصر پست مدرن با تغيير الگوها و پارادايم [1]هاي حاکم برارتباطات علمي مرزهاي موجود ميان توليد کنندگان و مصرف کنندگان اطلاعات کمرنگ شده است چرا که تکنولوژي هاي اطلاعاتي و ارتباطي و پديده‌هايي چون خودناشري ونشرروميزي [2]اين امکان را فراهم‌کرده اند تا مصرف کنند گان اطلاعات بخشي ازفرآيند توليد اطلاعات تلقي شوند و درايجاد وخلق آن سهيم باشند (رهادوست،1382).
اينترنت که از آن به عنوان شبکه شبکه ها ياد مي شود درشکل تورينه‌ايي عظيم ازميليونها، ميليون کامپيوتري که درسرتاسر گيتي پراکنده شده اند، بستر شکل گيري فضاي ارتباط مجازي را براي کاربران فراهم کرده است.به طوري که کاربران گوناگون آن از هر قشري و با هرسطحي ازسواد و دانايي اين امکان را دارند تا درمحيطي جذاب و پويا ، دانسته‌ها و تجربيات خود را در اختيار ديگران قراردهند.گواه اين ادعا اضافه شدن روزانه قريب به بيش از يک ميليون صفحه اينترنتي است، که به هزاران ميليون صفحه‌ايي که پيش ازاين وجود‌داشته است، اضافه مي شود. (چاکاباراتي،1999).درحالي که سهولت عرضه و ارائه اطلاعات درمحيط شبکه‌ايي اينترنت به عنوان يکي ازقابليتهاي منحصربه فرد آن درنظر گرفته مي شود، اما به نظر مي رسد که گاهي اوقات همين سهولت دسترسي سبب به وجودآمدن مشکلات متعدد وضعيف جلوه دادن نقش وجايگاه اينترنت دربين کاربران خويش شده است.
برخلاف محيط هاي اطلاعاتي سنتي ، همانند کتابخانه ها و آرشيوها که هريک از منابع اطلاعاتي براساس معيارهاي خاص انتخاب و در مجموعه نگهداري مي شوند، اينترنت پذيراي هر گونه اطلاعات ازسوي هرشخص يا موسسه‌ايي مي باشد، چرا که اينترنت رسانه‌ايي است که هرکسي با يک کامپيوتر مي تواند به طور همزمان به عنوان نويسنده، ويراستاروناشر درآن ايفاي نقش کند، به عبارت ديگرهيچ گونه کنترل ساختاري براي ورود اطلاعات به شبکه جهاني اينترنت وجود ندارد. عدم نظم و کنترل درشبکه جهاني اينترنت با تعابير گوناگون و توسط افراد مختلف بيان شده است. کتز آن را به يک مغازه سمساري تشبيه‌ مي کند که درآن هر چيزي آن هم به صورت درهم و برهم يافت مي شود، ازنظر وي اينترنت به مانند پديده‌ايي بي‌قواره بوده و مترادف با هرج‌ومرج وبي‌نظمي آشکاراست(کتز،1378). چاکاباراتي ازآن به عنوان مرداب ديجيتالي [3]ياد مي کند،چراکه معتقداست که صفحات وبي مي‌توانند با هرزباني، هراستانداردي و هرسبکي توسط هرفردي با هرزمينه و سابقه آموزشي ، فرهنگي وبا هرعلاقه و انگيزه‌ايي نوشته شوند که شامل حقيقت، دانش و گاها" مي توانند شامل  مطالب دروغ و اطلاعات گمراه کننده نيزباشند.
بنابراين درچنين شرايطي يافتن اطلاعات مرتبط و با کيفيت به ساده ترين وسريعترين روش، چالش جدي را براي کاربران و متخصصان اطلاع رساني به همراه آورده است، و به تبع آن تلاشهاي گوناگوني رابراي مواجهه با اين مشکل موجب شده است.ايجاد سيستم هاي رتبه بندي براساس معيارهاي استاندارد، نمونه‌ايي ازاين تلاشها است.اين سيستم ها سعي دارند تا با مطابقت دادن معيارهاي پنج گانه ارزيابي منابع چاپي يعني دقت، اعتبار، واقع بيني، روزآمدي و پوشش منابع اطلاعاتي به ارزيابي ورتبه بندي منابع وبي بپردازند(سويي،1999)
به نظرمي رسد ساختار فرامتني وب و فراپيوندهاي ايجاد شده ميان صفحات،زمينه را براي به کارگيري يکي ازروشهاي متداول ارزيابي و شناسايي اطلاعات داراي کيفيت فراهم کرده است.وب جهانگستر که به سادگي به عنوان وب شناخته مي شود ازميليونها صفحه فرامتن تشکيل شده است که ازطريق فراپيوندها به يکديگر پيوند خورده اند. سيستم‌هاي فرامتن به عنوان رويکردي جديد درمديريت اطلاعات به کاربران اجازه مي دهند تا داده‌ها را درمسيرغيرخطي ودرمجموعه عظيمي ازگره‌ها[4] که به وسيله پيوندها[5]به يکديگرمتصل شده‌اند، به اشتراک بگذارند(بالا سابرامانين،1993) و به اين ترتيب توانايي کاربر را براي تعقيب ارجاعات متقابل درمحدوده متن  افزايش داده  وبه دنبال آن دسترسي آسان وسريع به اطلاعات بيشتر و مرتبط با حوزه موضوعي را فراهم مي آورند. با توجه به ماهيت شبکه جهاني وب که در آن ميليونها، ميليون فايل و سند از طريق فراپيوندها [6]به يکديگر پيوند‌خورده‌اند مي توان وب جهانگستر را به عنوان شبکه عظيمي از استنادات تصور کرد که درآن مدخلهاي اطلاعاتي با صفحات وب و استنادات با فراپيوندها جايگزين شده اند. ازآنجايي که تعداد پيوندهاي زده شده ازساير مدارک وبي به يک مدرک وبي  ، مي تواند به عنوان نشانه ايي از تاثير مدرک وتاثير توليد کننده آن و همچنين به عنوان يکي از معيارهاي ديده‌شدن آن دربين ساير منابع درنظر گرفته شود، الگوي فراپيوند ايجاد شده ميان صفحات فرامتن[7] را از بسياري جهات شبيه به الگوي استنادات و ارجاعات موجود درمنابع چاپي دانسته‌اند.(بارجک،2006).بنابراين به نظر مي‌رسد روش تحليل استنادي [8]که ازديرباز توسط کتابداران استفاده‌ شده و همواره سعي داشته است، تا با شمارش استنادها ميزان تاثير علمي يک اثر را تعيين‌کند، مي تواند با رويکردي جديد جهت ارزيابي و تعيين ميزان  تاثيرمنابع وبي به کارگرفته‌شود.(سويي، 1999 ).
مطالعه پيوندهاي برقرارشده ميان صفحات وبي که درعلم اطلاع رساني با حضور افرادي چون لارسون، رسو، آلميند و اينگورسن پايه گذاري شده است سعي دارد  تا با بهره‌گيري از تکنيکهاي جديد محاسباتي  که جهت شمارش صفحات پيوندي درفضاي وبي اجرامي‌گردد، الگوي استفاده علمي ازوب و تاثير گذارترين  منابع اطلاعاتي وب مدار را شناسايي کند.(وگان،2003)  به طوري که  اسپانچ درمقاله‌ايي که پيرامون مديريت کيفيت اطلاعات بهداشتي برروي اينترنت به رشته تحرير درآورده، بعضي ازنشانگرهاي کيفي غيرمستقيم  اطلاعات بهداشتي را ارائه کرده‌است، که درميان اين نشانگر شمارش پيوندهاي وبي نيز وجود‌دارد.ازنظروي همانند نمايه استنادي منابع چاپي، نمايه استنادي منابع وبي [9] مي‌تواند با استفاده ازشمارش تعداد فراپيوندها به يک وب سايت معين درطي يک دوره زماني معين ايجاد‌شود(اسپانچ،1998).
مطالعات استنادي به خصوص درمورد مجلات ، همواره با مشکلاتي  روبرو بوده‌است.مشکلاتي چون وجود مجلات قديمي و مشهور در مقابل مجلات جديد و کمتر شناخته شده، مجلاتي با مقالات بيشتر درمقابل مجلاتي با مقالات کمتر، که مي توانست برروي تعداد استنادات و به تبع آن برنتايج حاصل از رتبه بنديهاي تحليل استنادي تاثير منفي بگذارد. ازاين رو محققان حوزه مطالعات استنادي با درنظر گرفتن معيار اثربخش عامل تاثير گذارمجله، که براي سنجش ميزان اهميت و نفوذ مجلات استفاده مي شود تا حدي براين مشکل فائق آمدند. از آنجايي که درمطالعات پيوندي نيز ممکن است چنين سوگيريهايي درمورد وب سايتهاي بزرگتر نسبت به وب سايتهاي کوچکتر يا وب سايتهاي شناخته شده نسبت به وب سايتهاي کمتر شناخته شده وجود داشته باشد نياز به معياري است تا با بررسي ميزان اهميت و نفوذ منابع وبي اين مشکل حل کند، معياري با عنوان عامل تاثير گذاروب که درسطور بعد به تفصيل بدان پرداخته مي شود.

عامل تاثير گذارمجلات [10]
 علم کتابداري واطلاع‌رساني و حوزه‌هاي وابسته درزمينه جامعه‌شناسي علم و مطالعات علم و تکنولوژي، سعي دارند تا با توجه به جنبه‌هاي کمي توليد، سازماندهي واشاعه اطلاعات و  بهره‌گيري ازآن توسط کاربران مختلف، درموقعيتهاي مختلف ابزاري را براي درک پوياييهاي رشته‌هاي علمي، ميزان نفوذوتاثيرآنها و توسعه خط‌‌ مشي‌هاي علمي فراهم‌نمايند.مطالعات آماري کتابسنجي که ازنيمه اول قرن بيستم شکل گرفته‌، نمودي از اين تلاشها است.کتابسنجي به عنوان يکي ازروشهاي تحقيق کمي در کتابداري و اطلاع رساني مي‌کوشد تا تا با بهره گيري از روشهاي آماري و تجزيه و تحليل هاي کمي، الگوهاي استفاده و استناد ازمنابع درحوزه هاي مختلف را توصيف کند(بجورن برن،2001). مطالعات کتابسنجي که درعلم اطلاع رساني به منظور ابزاري براي شناسايي مجموعه هاي هسته از مقالات، مولفان ويا مجلات درحوزه هاي مختلف توسعه يافته است، به منظور محقق ساختن اهداف خويش از قوانين قدرتمندي همچون قانون لوتکا جهت مطالعه پراکندگي توليد علم دربين دانشمندان، قانون برادفورد براي مطالعه پراکندگي متون يک عنوان خاص دربين مجلات متفاوت و قانون زيف براي تعيين بسامد واژه ها بهره مي گيرد.مطالعات کتابسنجي همچنين از حوزه‌هايي چون تحليل استنادي براي تعيين نفوذ علمي مقالات و نويسندگان بهره مي گرفته (بجورن برن،2004).
تحليل استنادي که تمرين شمارش استنادها به  يک منبع اطلاعاتي محسوب مي‌گردد، مي کوشد تا با شمارش فراواني تعداد دفعاتي که يک منبع اطلاعاتي درطي يک دوره زماني معين  استناد مي شود به ارزيابي ميزان تاثير آن منبع اطلاعاتي  بپردازد.درحالي که ممکن است انواع متفاوتي ازپيوندهاي استنادي ميان نويسندگان، آثارعلمي، مجلات، حوزه هاي مختلف علمي ويا حتي ميان کشورهاي مختلف ايجاد شود، اما رايجترين و متداولترين نوع استنادها ميان مقالات مجلات علمي برقرارمي شود.به طوري که موسسه اطلاعات علمي از اوايل دهه 1970 مجله گزارش‌هاي استنادي [11]را به عنوان ابزاري نظام مند و عيني براساس داده‌هاي مربوطه به استنادات مقالات مجلات و اطلاعات آماري آنهارا دراختيارکتابداران و محققان قرارمي دهد.آنها نيز مي توانند ازاين منبع بهره گرفته و با بررسي اين مطلب که مقالات منتشرشده درمجلات معين چند بار و با چه سرعتي استناد شده اند پيشروترين و تاثيرگذارترين مقالات و مجلات را درحوزه هاي مختلف علمي شناسايي کنند.
درمجله گزارش‌هاي استنادي که به عنوان ابزاري کارآمد مي توان  نشريات برتر جهان را شناسايي کرد، يکي از معيارهاي رتبه بندي مجلات ميزان استناد بدانها است.اما مهم ترين محدوديت اين معيارآن است که مجلات قديمي نسبت به مجلات جديد با مقالات زياد يا مقالات کمتر در هر شماره، از استنادهاي بيشتر و در نتيجه رتبه بالاتري برخوردارمي‌شوند.بنابراين موسسه منتشرکننده اين منبع به منظور بالابردن ميزان دقت و اطمينان نتايج حاصل ازمطالعات استنادي از فاکتورديگري که تحت عنوان عامل تاثير گذارمجله شناخته مي شود، بهره مي گيرد (کوشا،1382).اين عامل که با محاسبه نسبت تعداد استنادات صورت گرفته به مقالات مجله منتخب، ازسوي مجلات نمايه شده در پايگاه اطلاعاتي موسسه اطلاعات علمي، به تعداد کل مقالات چاپ شده درهمان مجله درطي دوسال گذشته تعيين مي گردد،هرساله براي مجلات منتخب تعيين و در مجله گزارش‌هاي استنادي منتشرمي شود.به ديگر سخن عامل تاثير گذارمجله براي يک [مجله علمي] را مي توان تعداد استناداتي را  که در دوره زماني T1، به آيتم هاي اطلاعاتي منتشرشده [درمجله علمي]  در دردوره زماني T2، مي شود، تقسيم بر تعداد آيتم هاي قابل استناد منتشرشده توسط آن [مجله علمي] دردوره زماني T2، محاسبه کرد.استنادات به معناي مجموع خود استناديها و استنادات صورت گرفته توسط منابع بيروني تعريف مي شود.(اينگورسن،1998)
 
عامل تاثير گذاروب[12]
با توجه به کاربرد و اهميت مطالعات تجزيه و تحليل هاي استنادي به ويژه درعلم اطلاع رساني درطي ساليان اخير تمايل وعلاقه زيادي نسبت به انجام تحقيقات مشابه درمحيط وب مشاهده مي شود.وب که اززمان پيدايش خود به طور گسترده‌ايي درارتباط رسمي و غيررسمي علمي به کارگرفته شده است، بستري نو براي به کارگيري مطالعات آماري کتابسنجي محسوب مي شود.از اواسط دهه 1990 تلاش هاي روزافزوني براي بررسي ماهيت و خصوصيات وب جهانگستر صورت گرفته است.به اين تلاشها که قصد دارند تا با استفاده از روشهاي مطالعات کمي و آماري کتابسنجي اما با رويکردي جديد به مطالعه ويژگيها ورفتاردانش ثبت و ضبط شده و تجزيه و تحليل ساختارهاي علمي و تحقيقاتي موجود در شبکه جهاني وب بپردازند، وب سنجي [13]نام نهاده اند.(ترن بال،1996 ).بجورن برن وب سنجي را به عنوان مطالعه جنبه هاي کمي ساخت و استفاده ازمنابع اطلاعاتي،ساختارها و تکنولوژيهاي موجود برروي وب که وابسته به روشهاي اطلاع سنجي وکتابسنجي است تعريف مي‌کند.(بجورن برن،2004)
وب سنجي شباهتهاي چندي را با مطالعات اطلاع سنجي و علم سنجي و به کارگيري روشهاي رايج مطالعات کتابسنجي نشان مي دهد.براي مثال شمارش هاي ساده وتحليل محتواي صفحات وبي، شبيه  تحليل محتواي  منابع چاپي سنتي است.محاسبه و تجزيه و تحليل پيوندهاي بيرون رونده [14]ازصفحات وبي به وب سايتهاي ديگر يا پيوندهاي واردشونده [15] از وب سايتهاي ديگر به يک وب سايت، که اصطلاحا" پيوندهاي بيروني(خارجي)، وپيوندهايي که درمحدوده همان سايت به صفحات همان سايت داده‌مي شود پيوندهاي دروني(داخلي) [16]ناميده مي شود، مي تواند مشابه  تجزيه و تحليل هاي ارجاعي و استنادي [17]درنظر گرفته شود.بنابراين در منابع وبي مي توان پيوندهاي بيروني) واردشونده) ودروني را شبيه به مراجع(ماخذ) و استنادها دردنياي منابع چاپي دانست(بجورن برن 2001). برهمين اساس بسياري از محققان از شباهت ميان فراپيوندها و استنادات بهره‌گرفته اند و شکل جديدي از مطالعات وبي را که به منظور بررسي ميزان تاثير وب سايتها و براساس شمارش ميزان پيوندها به وب سايتها شکل گرفته است، توسعه  داده اند که ازآن تحت عنوان مطالعات پيوندي ياد‌مي‌شود.مطالعات پيوندي همانند مطالعات استنادي سعي دارد تا با شمارش پيوندهاي برقرارشده به يک منبع وبي، ميزان تاثير وبي آن اثر را تعيين کند. بنابراين همانطوري که دردنياي منابع چاپي معيار اثربخش عامل تاثيرگذار [18]به عنوان ابزاري براي بالابردن ميزان دقت نتايج حاصل از مطالعات استنادي به‌کارمي رود، درمطالعات پيوندي نيز نيازبه معياري است تا براساس آن نتايج حاصل از مطالعات پيوندي با دقت بيشتري ارائه شود.اين معيارکه ازآن تحت عنوان عامل تاثير گذاروب ياد مي شود ،مي کوشد تا  با رويکردي جديد ميزان نفوذ منابع وبي را تعيين کند. ايده محاسبه عامل تاثيرگذاروب را که براساس شباهت ميان فراپيوندها و استنادها شکل گرفته و اقتباس و ويرايش وبي از عامل تاثير گذارمجلات است. و با هدف اندازه گيري ميانگين فراپيوندهاي وبي براي بررسي ميزان نفوذ منابع وبي درسال 1998 توسعه پيداکرده‌است، به آلميند و اينگورسن نسبت مي دهند.هرچند قبل از اينگورسن،رودريگرز گايدين مفهوم تاثير اطلاعات روي اينترنت را درمجله اسپانيايي دکومانتاسيون معرفي‌کرده‌بود. اما اين مقاله به اندازه مقاله آلميند و اينگورسن تاثيرگذارنبوده است.دراين مقاله عقيده و نظر اساسي نويسنده اين بود که عوامل تاثير گذاروب ممکن است درباره آگاهي يا شناخت از سايتهاي ملي يا سايتهاي شخصي اطلاعاتي را ارائه  دهند (بجورن برن،2001).
بنابراين عامل تاثيرگذارمجله،نسبت استنادهاي صورت گرفته به مقالات مجله ايي خاص،  توسط مقالات موجود در مجلات نمايه شده پايگاه اطلاعاتي ISI درطي يک دوره زماني معين را به تعداد مقالات قابل استناد آن مجله خاص، محاسبه  مي کند.در حالي که عامل تاثير گذاروبي عکسي از پايگاه اطلاعاتي موتور جستجو و نسبت تعدادصفحات‌پيوندي نمايه شده درپايگاه موتورجستجو به تعداد صفحات تشکيل دهنده وب سايت است.

 جدول مقايسه تطبيقي عامل تاثيرگذارمجله و عامل تاثير گذاروب
 

 
انواع عامل تاثير گذاروب
·عامل تاثير گذار خارجي[19]:پيوندهاي خارجي که ازسايروب سايتها به وب سايت  هدف برقرارمي شود، مي تواند به عنوان منعکس کننده پديده هاي اجتماعي همانند رفتار ارجاعي تاکتيکي يا استراتژيک و علايق رايج معنا شناختي يا عملگرايانه دريک وب سايت معين درنظرگرفته شود.(اينگورسن،1998). بنابراين عامل تاثير گذار خارجي که به عنوان معياري از نفوذ و تاثيرگذاري، توسعه جذابيت و قابليت ديده شدن وب سايت توسط ديگر وب سايتها درنظرگرفته مي شود، براساس نسبت تعداد پيوندهاي صورت گرفته ازبيرون وب سايت هدف به تعداد صفحات موجود دروب سايت مورد نظر بدست مي آيد.
· عامل تاثير گذار داخلي[20]:پيوندهاي داخلي يا خودپيونديها که به عنوان پيوندهايي که آدرس اينترنتي صفحه منبع ومقصد، نام دوميني[21] مشترک را دارا مي باشند، عملياتي‌مي‌شوند.ساختارهاي منطقي مورد استفاده جهت سازماندهي صفحات وبي درسرورهاي محلي به منظور اهداف ناوبري را منعکس مي کنند. براي مثال دروب سايت مجلات پيوندهايي که از فهرست مندرجات يک شماره به مقالات آن شماره و يا ازيک مقاله به اطلاعات کتابشناسي و يا حتي پيوندهايي که ازيک مقاله به مقاله ديگر درهمان سايت برقرار‌مي شود به عنوان پيوند داخلي درنظر گرفته مي شود(هارتر،2000).بنابراين عامل تاثير گذار داخلي که براساس نسبت تعداد پيوندهاي صورت گرفته دردرون سايت نسبت به کل صفحات بدست مي آيد. مي تواند نشانه‌ايي از ساختارسازمان يافته و منسجم  وب سايت باشد.
· عامل تاثير گذار کلي [22]:که براساس نسبت تمامي صفحات پيوند داده شده به يک وب سايت اعم از پيوند داخلي يا خارجي به کل صفحات موجود در آن وب سايت بدست‌مي آيد ،موقعيت کلي وب سايت را از نظر ميزان نفوذ و تاثير نشان مي دهد.
 
روش شناسي و مشکلات مطالعه عامل تاثير گذاروب
درهرمطالعه‌ايي از نوع عامل تاثير گذاروب چهار مرحله  انجام مي گيرد که درادامه به توضيح بيشتر آنها پرداخته و مشکلاتي را که ممکن است درهرمرحله وجود داشته باشد بررسي مي شود.

1-انتخاب آدرس اينترنتي:قبل از آنکه فرمانهاي مربوط به محاسبه هريک ازانواع عاملهاي تاثير گذاروب با بهره گيري از عملگرهاي مربوطه اجرا شود ،بايد آدرس اينترنتي مرتبط با منبع اطلاعاتي وب مدار تعيين شود. اين کار با استفاده ا زمنابع مختلف صورت گيرد که ازآن جمله مي توان به موارد ذيل اشاره کرد:
 الف:بهره‌گيري از موتورهاي جستو و جستجوي عنوان منبع اطلاعاتي به صورت درخواستهاي عبارتي و يافتن آدرس اينترنتي مربوط بدان
ب:بررسي ليستهاي چاپي و غيرچاپي که شامل پيوندها به منبع اطلاعاتي مورد نظر هستند.
 با اين حال به نظر مي رسد که انتخاب آدرس اينترنتي منبع اطلاعاتي مسير چندان مستقيمي نيست و دراين ميان مسايل و مشکلاتي وجود دارد.از جمله
· سايت هاي آيينه‌ايي[23]:ممکن است يک منبع اطلاعاتي از طريق سرورهاي مختلف و به تبع آن با آدرسهاي اينترنتي متفاوت قابل دسترسي باشد.ازاين رو هريک ازاين آدرس هاي اينترنتي متفاوت که محتواي مشابه ايي را هم عرضه مي کنند، مي توانند توسط صفحات وبي مختلف پيوند زده شوند.براي مثال هارتر در مطالعه خويش پيرامون نفوذ وبي مجلات الکترونيکي براي مجله سايکلوکي[24]31 آدرس اينترنتي متفاو ت يافت (هارتر،2000).
· پيوند کور[25]: آدرس اينترنتي که ازطريق آن نمي توان صفحه‌ايي را بازيابي کرد. اين مشکل مي تواند به دلايل مختلف از جمله بسته شدن وب سايت،تغييرسروري که صفحات برروي آن قرار دارند، رخ دهد.

2-انتخاب موتور جستجو:هنگام انجام دادن مطالعه‌ايي از نوع عامل تاثير گذار وب انتخاب موتور جستجوي مناسب که با دارا بودن پايگاه اطلاعاتي وسيع و تحت پوشش قراردادن حجم وسيعي از وب امکان شمارش نسبتا" دقيق تعداد صفحات موجود دروب سايت مورد مطالعه و تعداد پيوندهاي برقرارشده بدان را فراهم مي کند، لازم و ضروري است.درحالي که درتئوري و نظريه اکثريت موتورهاي جستجوي وب مي توانند براي مطالعات وب سنجي استفاده شوند، به طوري که بارجک(2006) ازموتور جستجوي گوگل و هرناندز (1999) و هارتر(2000) از موتورجستجوي اينفوسيک بهره گرفته اند.اما درعمل موتور جستجوي آلتاويستا بهترين ترکيب را از پايگاه را اطلاعاتي وسيع، نتايج پايدارو منطق بولي براي ترکيب کردن درخواستها فراهم مي کند.به طوري که اينگورسن (1998) ، نوروزي(2004)،اسميت(2002،2004) و سوآلميا(2002) با بهره گيري از موتور جستجوي آلتاويستا محاسبات عامل تاثير گذاروب را انجام داده اند.
عمده مشکلي که دراين مرحله وجود دارد
· ناپايداري و نوسان در نتايج گزارش شده توسط موتور جستجو:عامل تا ثير گذار وب وابسته به پوشش موتور جستجو است و ازآنجايي که پوشش هيچ يک ازموتورهاي جستجو کامل نيست، بنابراين فاکتور نفوذ وب سايت که متناسب با پوشش موتور جستجو ازآن وب سايت است،برآورد نسبي و تقريبي از ميزان نفوذ آن محسوب مي گردد..بررسي درمطالعات انجام  پيرامون عامل تا ثير گذاروب که با استفاده از موتورهاي جستجو مختلف انجام شده است، حاکي ازآن است که اساسا" نتايج گزارش شده توسط موتورهاي مختلف درمعرض نوسان است.براي مثال موتور جستجوي آلتاويستا که دراکثر مطالعاتي ازاين نوع استفاده مي شود، براساس الگوريتم تعريف شده خويش مبني براولويت قراردادن ارائه نتايج مفيد به جاي نتايج دقيق درزمان تعيين شده براي پردازش، ممکن است در دفعات مختلف بازيابي نتايج متفاوتي را گزارش کند.پس نتايج تجزيه و تحليل هاي وب با استفاده از موتورهاي جستجو صرفا" مي تواند به عنوان نشانه هاي تقريبي تلقي شوند تا نتيجه گيريهاي دقيق چراکه  داده هاي موتورهاي جستجو بذاته ناقص هستند.(نوروزي،2005).ازآنجايي که مقدارزمان سپري شده براي  پردازش درخواست بستگي به اين دارد که سرور چقدر شلوغ باشد به همين خاطر ممکن است نتايج گزارش شده درزمانهاي مختلف متفاوت باشد.اين مشکل مي تواند با اجرا کردن جستجوها در زماني که ترافيک استفاده از وب پايين است حل شود.(وگان،2003).

 3-اجراي فرمانها و عملگرها درموتور جستجو
درروش شناسي رايج و متداول محاسبه عامل تاثير گذاروب براي اينکه بتوان انواع عامل تاثير را براي يک وب سايت محاسبه کرد نياز به دانستن مقادير چهار متغييراست که عبارتند از :
الف-تعداد کل صفحات موجود در وب سايت که توسط موتور جستجو نمايه شده است.
ب-تعداد کل پيوندها
ت-تعداد پيوندهاي خارجي
ث-تعداد پيوندهاي داخلي
مقادير هريک ازاين متغييرها با اعمال يک سري فرمانها واستفاده از عملگرهاي بولي درموتور جستجوي مربوطه ،تعيين مي گردد.که درادامه بدانها اشاره مي شود.
الف-تعداد کل صفحات موجود در وب سايت که توسط موتور جستجو نمايه شده است.
تعداد صفحات موجود دروب سايت با استفاده از فرمان host  شمارش مي شود. پس فرمان host:www.xxx.com براي شمارش تعداد صفحات موجود دروب سايت به کار مي‌رود.که دراين فرمان xxx نام دوميني  وب سايت است.
ب-تعداد کل پيوندها
تعداد کل پيوندهاي وارد شده به وب سايت با استفاده از فرمان link شمارش مي‌شود.پس فرمانlink:www.xxx.com   براي شمارش تعداد کل پيوندهاي زده شده به وب‌سايت به کار مي رود.
ت-تعداد پيوندهاي خارجي
تعداد پيوندهاي خارجي با استفاده از ترکيب فرمان link, host به همراه عملگر NOT تعيين مي شود.پس فرمان   link:www.xxx.com NOT host:www.xxx.com
براي شمارش تعداد پيوندهاي خارجي به کارمي رود.
ث-تعداد پيوندهاي خارجي
تعداد پيوندهاي داخلي با استفاده از ترکيب فرمان link, host به همراه عملگر AND تعيين مي شود.پس فرمان link:www.xxx.com AND host:www.xxx.com
براي شمارش تعداد پيوندهاي داخلي به کارمي رود.
بنابراين با توجه به توضيحاتي که دربخش انواع عامل تاثير گذاروب گفته شد:
عامل تاثير گذارکلي براي وب سايتها عبارت است از نسبت تعداد صفحات بدست آمده از فرمان link  به تعداد کل صفحات موجود در وب سايت که با استفاده از فرمان host بدست مي آيد.پس link:www.xxx.com      براي محاسبه عامل تاثير گذار کلي به کار مي رود. host:www.xxx.com   
عامل تاثير گذارخارجي براي وب سايتها عبارت است از نسبت تعداد صفحات بدست آمده ازترکيب فرمان link,host  با استفاده از عملگر NOT ، به تعداد کل صفحات موجود در وب سايت که با استفاده از فرمان host بدست مي آيد.پس link:www.xxx.com NOT host:www.xxx.com  
host:www.xxx.com
براي محاسبه عامل تاثيرگذار خارجي است.
عامل تاثير گذار داخلي براي وب سايتها عبارت است از نسبت تعداد صفحات بدست ازترکيب فرمان link,host  با استفاده از عملگر AND ، به تعداد کل صفحات موجود در وب سايت که با استفاده از فرمان host بدست مي آيد.پس link:www.xxx.com AND host:www.xxx.com  
 host:www.xxx.com                                                       
براي محاسبه عامل تاثيرگذار داخلي است.
مشکلات اين مرحله عبارتند از:
· ماهيت ناپايدار صفحات وب: از آنجايي که تعداد صفحات تشکيل دهنده وب سايتها و منابع اطلاعاتي وب مدار، موجود در پايگاههاي اطلاعاتي موتورهاي جستجو ثابت نيستند، اين مسئله محاسبه تعداد صفحات موجود دروب سايت به عنوان مخرج کسررا با مشکل روبرو ساخته است،به طوري که دربعضي موارد به علت پاک شدن رکوردهاي قديمي ،خاموش شدن سرورهاي قديمي و يا به کارگيري نرم افزارهايي که مانع از نمايه سازي و شناسايي منبع اطلاعاتي توسط خزنده وب مي شوند ، کاهش چشم گيري در تعداد نتايج نهايي  گزارش شده مشاهده مي شود.درمقابل اگر مجموعه بزرگي از صفحات اضافه شود يا اينکه نرم افزار مانع نمايه سازي برداشته شود بايد انتظار افزايش وسيع درتعداد نتايج گزارش شده را داشت.
· پيچيده بودن مفهوم مدرک وبي:درمحيط وب يک منبع اطلاعاتي همانند کتاب مي تواند درفرم يک صفحه HTML بزرگ باشد و يا اينکه همان کتاب مي تواند به فصول و بخش هاي گوناگون تقسيم شود. اين خود مي تواند از يک سو تعداد پيوندهاي بيشتري را موجب گردد و ازسوي ديگر مي تواند دهها يا هزاران عدد به مخرج کسر اضافه کند.درحالي که در حالت اول فقط عدد يک به عنوان مخرج براي محاسبه عامل تاثير گذاروب به کارمي رود.
4-بررسي ميزان تاثير  متغييرهاي نا پيوسته با ميزان نفوذ منابع وبي: درمطالعات مربوط به بررسي ميزان نفوذ وبي، اين نفوذ همواره درمقايسه با ساير متغييرهاي ناپيوسته بررسي شده است.مثلا" در مورد مجلات الکترونيکي ميزان نفوذ و تاثيروبي در مقايسه با فاکتورهايي چون جايگاه آن در مطالعات و شمارشهاي استنادي، وجود يا عدم وجود فراداده [26]،سن وب سايت،سطح محتواي آن ودر مورد وب سايتهاي دانشگاهي در مقايسه با جايگاه آن در رتبه بنديهاي تحقيقاتي مطالعه وبررسي شده است.

نتيجه گيري
با توجه به محبوبيت گسترده اينترنت و وب جهانگستر به عنوان يکي از انواع محمل‌هاي اطلاعاتي مورد توجه محققان و کاربران ،ارزيابي منابع اينترنتي و وب سايتها وظيفه ايي ضروري براي کتابداران محسوب مي شود.دراين ميان به نظر مي رسد که معيار عامل تاثير گذاروب به عنوان يکي از روشهاي مورد استفاده جهت بررسي ميزان نفوذ،اهميت و قابليت ديده شدن منابع وبي ازاهميت خاصي برخوردار است.اين معيار که سعي دارد تا با بهره گيري از روش‌هاي سنتي اما در چهارچوب و ساختارجديد به مطالعه تاثير گذاري منابع وبي بپردازد، ازروش خاصي پيروي مي کند که شناخت آن براي کتابداراني که مي کوشند تا نقش و جايگاه خود را به عنوان متخصصان دانش دردنياي جديد حفظ کنند ضروري است.اما دربه کارگيري اين معيار مسايل و مشکلاتي وجود دارد که اين نوع از بررسيها را با چالش روبرو مي سازد، ازاين روآشنايي با اين روش مطالعه و بررسي ابعاد و جنبه هاي مختلف آن مي تواند در برآورد تقريبي و نسبتا صحيح از ميزان نفوذ وبي موثر باشد.

 پانوشتها
[1] .Paradigm
[2] .Self-publishing
[3] . Digital morass
[4].Nodeگره معمولا" یک مفهوم یا ایده واحد را نشان می دهد که شامل متن،گرافیک،انیمیشن،صدا،تصویر،برنامه وغیره می شود
[5] .Link مفاهیم یا گره های مرتبط را به هم متصل می کنند.
[6] .Hyperlink
[7] .Hypertext
[8] .Citation Analysis
[9] . Webcite Index
[10] .Journal Impact Factor(JIF)
[11] .Journal Citation Report(JCR)
[12] .Web Impact Factor(WIF)
[13] .Webometrics
[14] .External Link
[15] .Inlink
[16] .Self-Link/Internal Link
[17] Reference & Citations Analysis
[18] .Impact Factor
[19] . Inlink Impact Factor
[20] . Self-Link Impact Factor
[21] .Domain Name
[22] .Total Impact Factor
[23] .Mirror Sites
[24] .Psycoloquy
[25] .Dead Link
[26] .Metadata
 
منابع وماخذ
 رهادوست، فاطمه.(1382)."پست مدرنیسم و کتابداری و اطلاع‌رسانی" جهان کتاب.سال8، ش.‌24-27.
کتز, ویلیام. ) 1378). " اینترنت و خدمات مرجع". ترجمه سعید رضایی شریف آبادی . کتابداری  واطلاع رسانی. 2, 104-77.
کوشا،کیوان. (1382)."مقایسه سایت روزنامه های ایران با استفاده از عامل تاثیر گذار وب".اطلاع شناسی.س.اول2.(زمستان).87-113.

 Balasubramanin, V,. (1993). "State of the Art Review on Hypermedia Issues And Applications". Available at http://www.e-papyrus.com/hypertext_review/chapter.htm
 
Barjak, F., Li, X., Thelwall, M. (2006). ”Which Factors Explain the Web Impact of Scientists Personal Homepages”. Available at http://www.scit.wlv.ac.uk/~cm1993/papers/.
 
Björneborn, L., & Ingwersen, P. (2004).“ Toward a Basic Framework for Webometrics”. Journal of American Society for Information science and Technology, 55(14): 1216-1227 http://www.db.dk/lb/ .
 
Björneborn, L., & Ingwersen, P. (2001) “Prespectives of Webometrics”. Scientometrics,50(1): 65-82.

Chakrabarti, S. &…et al. (1999).”Hypersearching the Web”.scientific American.(Jun): 54-60. available at http://www.cs.cornell.edu/home/ 
 
Cui, L. (1999). ”Rating Health Websites Using the Principles of Citation Analysis: A Bibliometric Approach “. Journal of Medical Internet Research .1(1). Available at http://www.jmir.org/1999/1/e4 .
 
Eysenbach, G., Diepgen, T.L.(1998) “ Towards quality management of medical information on the internet: evaluation, labelling, and filtering of information”. BMJ . 317(7171):1496-1500
 
Harter, S. P., Ford,C. E. (2000). “Web-based Analysis of E-Journal Impact: Approaches, Problems, and Issues”. Journal of The American Society for Information Science. 51(13): 1159-117.
 
Hernandez-Borges, A. A., & et.al (1999). ”Can Examination of WWW‌Usage Statistics and Other Quality Indicators Help to Distinguish the Relative Quality of Medical Wrbsites?”. Journal of Medical Internet Research.1(1) Available at http://www.jmir.org/1999/1/e1/

Ingwersen, P,. (1998).”The Calculation of Web Impact Factors”. Journal of Documentation.54(1): 236-243.

Noruzi, A. (2006). ” The Web Impact Factor: Critical Review”. The Electronic Library, 24(4): 490-500. Available at http://eprint.rclis/archive/ .
 
Noruzi, A. (2005).” The Web Impact Factor for Iranian University”. Webology. 2(1). Available at www.webology.ir/2005/v2n1/a11.html .
 
Smith, A. G., (2004). “Citation and Link as a Measure of Online LIS Journal”. Available at http://www.ifla.org/iv/file70/progo4.htm
 
Smith, A. G., (2002). “Dose Metadata Count? AWebometric ‌Investiation‌" Proc. Int. Conf. on Dublin Core and Metadata for e-Communities. 2002‌. ‌pp.133-138
  
Vaughan, L., Thelwall, M. (2003). Scholarly Use of the Web: What are the Key Inducers of Links to Journal Web Sites?”. Journal of American Society for Information science and Technology. 54(1): 29-38
 
Soualmia, L.F., & et.al. (2002). “Web impact factor: a bibliometric criterion applied to medical informatics societies' web sites”. Studies in Health Technology and Informatics.90:178-183.
 
Turnbull, D., (1996).”Bibliometrics and the World Wide Web”. Technical Report FIS-12-19-1996-1.Available at www.ischool.utexas.edu/~donturn/research/bibweb.html

 

مريم عبادي

Email:

دانشجوي کارشناسي ارشد کتابداري و اطلاع رساني پزشکي

منبع : مجله الکترونيکي پژوهشگاه اطلاعات و مدارک ايران